Osmanlı Devleti Dağılma Devri

19. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ

19. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİNİ SARSAN OLAYLAR:

1. Sırp İsyanı(1804)
2. 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı ve Bükreş Antlaşması
3. Yunan İsyanı
4. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve Edirne Antlaşması
5. Mısır Valisi Kavalalı mehmet Ali Paşa'nın İsyanı
6. Kırım Savaşı(1853-1856)
7. 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı)

II.MAHMUT DÖNEMİ (1808-1839)

SIRP İSYANI (1804)

Sebepleri:

1. Fransız İhtilalinin Milliyetçilik, bağımsızlık ve hürriyet gibi fikirlerinin sırplar üzerinde etkili olması
2. Savaşların Sırbistan toprakları üzerinde geçmesi ve bu savaşlar sırasında Sırbistan'ın sık sık el değiştirmesi
3. Sırbistan'daki Yeniçerilerin olumsuz davranışları
4. Rusyanın kışkırtması

İsyan:

Bu sebeplerden dolayı 1804'de KARA YORGİ liderliğinde Sırplar ayaklandı.

NOT Osmanlı Devletinde 'Milliyetçilik' akımı neticesinde ayaklanan ilk topluluk SIRPLAR'dır.

Sırplarla İlgili Antlaşmalar:

1. 1806-1812 Osmanlı Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan BÜKREŞ ANTLAŞMASI'nda Sırplara bazı haklar verildi.
2. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan EDİRNE ANTLAŞMASI'nda Sırplara özerklik verildi.
3. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Ayestefanos ve BERLİN ANTLAŞMASI'nda Sırbistan bağımsızlığına kavuştu.

1806-1812 OSMANLI-RUS SAVAŞI:

Sebepler:

1. Rusların Sırp isyanını desteklemesi ve Balkan Milletlerini kışkırması.
2. Rusya'nın Eflak-Boğdan'ı işgal etmesi.

Savaş:

• Rusların Eflak-Boğdan'ı işgal etmesi karşısında Fransa'nın etkisiyle Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş ilan etti. Osmanlı-Fransız yakınlaşması karşısında İngiltere Rusya'nın yanında yer aldı.
• İngilizler Ruslara destek için donanmalarını İstanbul'a gönderdiler. İstanbul'a sadece denizden yapacakları bir saldırıyla başarılı olamayacaklarını anlayarak geri döndüler. Bu defa Mısır'a saldıran İngilizleri Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa püskürtttü.
• Fransa 1807'de Rusya ile 'Tilsit Antlaşmasını' imzalayarak, dostluk kurdu. Yalnız kalan Osmanlı Devleti İngiltere'ya yaklaştı. İngiltere ile ' Çanakkale (Kale-i Sultaniye)' antlaşmasını imzaladı.
• Bu arada Ruslar Osmanlı topraklarında ilerliyordu.
• Avrupa'da siyasi ortam yeniden değişti. Fransa ile Rusya'nın arası yeniden açıldı. Rusya'ya silahlarını çeviren Fransa bu defa Osmanlı Devleti'nin yanında yer aldı. Fransa'ya güvenemeyen Osmanlı Devleti Rusya ile BÜKREŞ ANTLAŞMASINI imzalayarak savaşı sona erdirdi.

Sonuç:

1. Ruslarla BÜKREŞ ANTLAŞMASI imzalandı.(1812)
2. İki devlet arasında Tuna nehri sınır olacak.
3. Ruslar Beserabya hariç işgal ettiği yerleri geri verecek.
4. Sırplara bazı haklar verilecekti.

YUNAN İSYANI

Sebepler:

1. Fransız ihtilalinin milliyetçilik, bağımsızlık gibi fikirlerinin etkisi
2. Rusya'nın ve Avrupa Devletleri'nin kışkırtması
3. 1804 de kurulan Etniki Eterya Cemiyeti'nin çalışmaları

İsyan:

1821'de Mora'da başlayan isyan kısa sürede büyüdü. Osmanlı hükümeti Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa'dan yardım istedi. M.Ali Paşa yardım karşılığında II.Mahmut'tan Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesini istedi. Osmanlı ve Mısır donanması isyanı bastırdı ve NAVARİN limanına çekildi. Ancak Yunan isyanının bastırılması Batılıların işine gelmedi. İngitere, Fransa, Rusya ve Avusturya Osmanlı devleti'ne ültimatom vererek Yunanistan'a bağımsızlık verilmesini istediler. Bu istek reddedilince Osmanlı ve Mısır donanmasını NAVARİN de yaktılar. Rusya Osmanlı'ya savaş ilan etti.

NOT Navarin olayı Osmanlı Donanmasının yaşadığı 4 felaketten biridir. Birincisi 1571 İnebahtı, İkincisi 1770 Çeşme, Üçüncüsü 1827 Navarin, Dördüncüsü 1853 Sinoptur.

1828-1829 OSMANLI-RUS SAVAŞI

Sebepler:

1. Ruslar'ın sıcak denizlere inmek istemesi
2. Osmanlının Rusya'dan Navarin'de yakılan donanmanın zararını talep etmesi
3. Osmanlı'nın Yunanlılar ve azınlıklarla ilgili Avrupa Devletlerinin ve Rusya'nın isteklerini reddetmesi.

Savaş:

Bu sebeplerden Rusyanın saldırısıyla savaş başladı. Ancak Osmanlı Devleti böyle bir savaşa hazır değildi. Çünkü:

1. Donanması Navarin'de yakılmıştı.
2. 1826'da Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, ASAKİR-İ MANSURE-İ MUHAMMEDİYE ordusu yeni kurulmuştu.
3. Yunan ayaklanmasından dolayı bütün Avrupa Osmanlının karşısındaydı.

Sonuç:

Rusların ilerleyerek doğuda Erzurum'a, batıda Edirne'ye kadar gelmeleri üzerine Osmanlı devleti barış istedi. Rusyayla EDİRNE ANTLAŞMASI imzalandı.(1829)

EDİRNE ANTLAŞMASI (1829)

Maddeler:

1. Eflak-Boğdan ve Sırbıstan'a özerklik verildi.
2. Yunanistan bağımsız olacaktı.
3. Rus ticaret gemileri boğazlardan geçebilecekti.
4. Prut Nehri sınır olacaktı.
5. Osmanlı Devleti savaş tazminatı verecekti.

Notlar:

• Osmanlı Devleti'nde bağımsızlığını elde eden ilk azınlık YUNANİSTAN'dır.
• Osmanlı'nın Yunan isyanı ve Rus savaşıyla uğraşmasını fırsat bilen Fransa 1830'da CEZAYİR'i işgal etti.

MISIR VALİSİ MEHMET ALİ PAŞA'NIN İSYANI (Denize düşen yılana sarılır.)

Sebepleri:

1. Yunan isyanının bastırılmasında II. Mahmut'a yardım eden Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'ya vaad edilen yerlerin verilmemesi.
2. Mehmet Ali Paşa'nın Navarin olayından sonra padişahtan izin almadan ordu ve donanmasını geri çekmesi.
3. 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşında yardım istenildiği halde Mehmet Ali Paşa'nın yardım göndermemesi.

İsyan:

II. Mahmut, Mehmet Ali Paşa'yı görevden almak için hazırlanırken Mehmet Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa, üzerine gönderilen padişah kuvvetlerini yenerek Konya'ya ilerledi. Bu zor durum karşısında padişah yabancı devletlerden yardım istedi. İngiltere ve Fransa bu isteğe kayıtsız kaldılar. II. Mahmut son çare olarak (denize düşen yılana sarılır diyerek) Rusya'dan yardım istedi. Bir Rus donanması İstanbul boğazını geçerek Büyükdere önlerine demirledi. Osmanlı Rus yakınlaşması İngiltere ve Fransa'yı telaşlandırdı. Hemen devreye girerek Mehmet Ali Paşa'ya baskı yaptılar. Bunun üzerine Mehmet Ali Paşa ile II. Mahmut arasında KÜTAHYA ANTLAŞMASI imzalandı. (14 Mayıs 1833)

KÜTAHYA ANTLAŞMASI (14 Mayıs 1833)

Maddeler:

1. Mehmet Ali Paşa'ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Suriye valiliği de verilecek.
2. Oğlu İbrahim Paşa'ya da Cidde valiliğine ek olarak Adana Muhassıllığı (O bölgenin vergilerini toplama hakkı) verilecek.

Notlar:

• Bu antlaşma Mısır sorununu geçici olarak çözmüş fakat iki tarafta bu anlaşmadan memnun olmamıştır.
• Kütahya antlaşmasına rağmen kendisini güvende hissetmeyen II. Mahmut, Rusyayla HÜNKAR İSKELESİ antlaşmasını imzalamıştır. (1833)

HÜNKAR İSKELESİ ANTLAŞMASI (8 Temmuz 1833)

1. Osmanlı bir saldırıya uğrarsa Ruslar asker ve donanma gönderecek, ancak masrafları Osmanlı ödeyecek.
2. Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı boğazları kapatacak. (İngiltere ve Fransa'ya karşı)
3. Bu antlaşma 8 yıl sürecek.

Önemi:

1. Rusya bu antlaşma ile boğazlar üzerinde büyük avantaj sağlayıp, Karadeniz'deki güvenliğini artırmış oldu.
2. Bu antlaşmayla BOĞAZLAR MESELESİ ortaya çıkmıştır.
3. Bu antlaşma, Osmanlı'nın boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını TEK BAŞINA kullandığı son antlaşmadır.

NOT: Osmanlı Devleti, Mısır ve Boğazlar meselesinde İngiltere'nin desteğini kazanmak için İngiltere ile 1838 BALTA LİMANI Antlaşmasını imzalamıştır. Bu antlaşma ile İngiltere'ye çok geniş ekonomik haklar verilmiş, Osmanlı ülkesinde tekel sistemi ve iç gümrük yönetimi kaldırılmış böylece Osmanlı ekonomisinin çöküşü hızlanmıştır.

Açıklama:

Kütahya antlaşması fazla uzun sürmedi. 1839'da Mehmet Ali Paşa bağımsızlığını ilan etti. Oğlu İbrahim Paşa, üzerine gönderilen Osmanlı kuvvetlerini NİZİP'te yendi. İngiltere ve Fransa, Hünkar İskelesi antlaşmasına dayanarak Rusya'nın boğazlara egemen olmasından çekindiklerinden hemen devreye girerek Mısır konusunda Londra'da uluslararası bir konferans düzenledi.

NOT: Nizip yenilgisi haberi İstanbul'a gelmeden II. Mahmut ölmüş, yerine Abdülmecid padişah olmuştur.

II.MAHMUT DÖNEMİNDE ASKERİ ALANDA YAPILAN ISLAHATLAR:

1. Alemdar Mustafa Paşa, Nizam-ı Cedit ordusunun yerine Sekban-ı Cedit Ordusunu kurdu.
2. II. Mahmut, Alemdar Mustafa Paşa'nın öldürülmesi üzerine Sekban-ı Cedit'in yerine EŞKİNCİ OCAĞINI kurdu.
3. 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırarak (Vakayı Hayriye Olayı) yerine ASAKİR-İ MANSURE-İ MUHAMMEDİYE ordusu kuruldu.
4. Yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu tümen, tabur, bölük gibi birliklere ayrıldı. Eğitimi için Prusya'dan subaylar getirildi. Avrupa'ya subaylar gönderildi.

ABDÜLMECİT DÖNEMİ(1839-1861)

LONDRA KONFERANSI (1840) (Mısırla ilgili)

Katılan Devletler: İngiltere,Avusturya,Prusya,Rusya ve Osmanlı Devleti

Maddeleri:

1. Mısır Valiliği,babadan oğula geçmek üzere Mehmet Ali Paşa'ya verilecek, fakat hukuki yönden Osmanlı'ya bağlı kalacak.
2. Mısırda vergiler padişah adına toplanacak, dörtte biri İstanbul'a gönderilecek.
3. Suriye,Adana ve Girit Osmanlı'ya geri verilecek.

NOT: Bu anlaşmayla Mısır iç işlerinde serbest, dış işlerinde Osmanlı'ya bağlı imtiyazlı bir eyalet haline geldi.

LONDRA KONFERANSI (1841) (Boğazlarla ilgili):

Hünkar antlaşmasının süresi bitince Londra'da bir konferans toplandı. Toplantıya İngiltere, Rusya, Fransa, Avusturya, Prusya ve Osmanlı Devleti katıldılar. Londra'da imzalanan boğazlar sözleşmesine göre; Boğazlar Osmanlı Devleti'nin olacak,ancak Osmanlı barış halindeyken boğazlar bütün savaş gemilerine kapatılacaktı.

Önemi:

1. Bu sözleşme ile boğazlar,devletlerarası bir statü kazandı.
2. Osmanlının boğazlar üerindeki hükümranlık haklarına kısıtlama getirilmiştir.
3. Rusya boğazlar üzerindeki üstünlüğünü kaybederken, Fransa ve İngiltere Akdenizdeki güvenliklerini artırmışlardır.

TANZİMAT FERMANI (3 Kasım 1839)

Padişah: Abdülmecid
Sadrazam: Mustafa Reşid Paşa

Tanzimat Fermanının İlan Sebepleri:

1. Avrupalı Devletlerin iç işlerimize karışmasına engel olmak.
2. Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı Devletlerin desteğini kazanmak.
3. Devleti ve toplumu demokratik bir yapıya kavuşturma isteği.

Bu nedenlerden dolayı 3 Kasım 1839'da Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) ilan edildi.

NOT: Tanzimat Fermanının ilanıyla Osmanlı tarihinde yeni bir dönem açılmış (Tanzimat Devri) ve bu devir 1876'ya kadar devam etmiştir.

Tanzimat Fermanında yer alan konular:

1. Azınlıkların, can, mal ve namus güvenliği sağlanacak.
2. Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesten gelirine göre vergi alınacak.
3. Askerlik OCAK görevinden, VATAN görevi haline getirilecek. Azınlıklar da askere alınacak.
4. Kanunların her gücün üstünde olduğu kabul edilecek.

Tanzimat Fermanının Özellikleri:

1. En önemli özelliği padişahın yetkilerini sınırlandırması ve kanunların her gücün üstünde olduğunun ifade edilmesidir.
2. Tanzimat Fermanı ANAYASACILIĞA ve DEMOKRASİYE (hukuk devletine, yani hukukun üstünlüğü esasına dayanan devlet anlayışına) geçişin (BATILILAŞMANIN) ilk aşamasıdır.
3. Bu fermanın hazırlanmasında halkın bir rolü ve baskısı yoktur. Padişah Abdülmecit, Mustafa Reşid Paşanın telkiniyle Mısır meselesinde Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak için bu fermanı ilan etmiştir.

KIRIM SAVAŞI (1853-1856)

Sebepleri:

1. Rusyanın Osmanlı Devleti üzerindeki emelleri: Rusya, Osmanlıyı "Hasta Adam" olarak nitelendiriyor ve topraklarının paylaşılmasını istiyordu.
2. Kutsal Yerler Meselesi: Rusya, İstanbul'a bir elçi göndererek Ortodoks kilisesinin kutsal yerlerle ilgili isteklerinin onaylanmasını istemiş, ancak Osmanlı bu isteği reddetmiştir.
3. Rusya'nın 1848 İhtilallerinin Avrupa'da meydana getirdiği karışıklıklardan yararlanmak istemesi: Avusturya'ya karşı bağımsızlık savaşı veren Macarlar, Avusturya ve Rusya birlikleri tarafından yenilmiş, Rusya ise Osmanlıya sığınan bu Macarların iadesini istemiştir.

Savaş, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 1853'te başladı. Osmanlı donanması SİNOP'ta Ruslar tarafından yakıldı. 1854'te İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti'nin yanında yer aldı. Sivastopol kalesi kuşatılarak alındı. Yenilen Rusya ile PARİS ANTLAŞMASI imzalandı (1856).

Notlar:

• Kırım Savaşında İngiltere, Fransa, Sardinya ve Piyemonte Osmanlı Devletinin yanında savaşa girdi. Avusturya ise Eflak-Boğdan'ı işgal ederek destek verdi.
• Osmanlı Devleti ilk dış borcunu Kırım savaşı sırasında İngiltere'den aldı (1854).
• Osmanlı Devleti Paris anlaşması sırasında Avrupalı devletlerin tam desteğini kazanmak için azınlıklara geniş haklar tanıyan ISLAHAT FERMANINI ilan etti.

PARİS ANTLAŞMASI (1856)

Katılan Devletler: Osmanlı, Rusya, İngiltere, Fransa, Piemonte, Sardinya, Avusturya ve Prusya.

Maddeleri:

1. Osmanlı Devleti bir Avrupa Devleti sayılacak ve toprakları Avrupa Devletlerinin koruyuculuğu altında kalacak. (AÇIKLAMA: Bu madde Osmanlının egemenlik haklarına gölge düşürmesine rağmen, bir süre Rus tehlikesini ortadan kaldırmıştır.)
2. Boğazlar konusunda 1841 Boğazlar Sözleşmesi geçerli olacak.
3. Rusya ve Osmanlı Devleti Karadeniz'de savaş gemisi ve tersane bulundurmayacak.

Açıklamalar:

• Kırım Savaşına katılan İngiltere'nin en büyük kazancı, Rusya'nın Karadeniz'deki tersane ve gemilerinin kaldırılmasıdır. Böylece Akdeniz'i tehdit edebilecek Rusyanın etkinliğini kırmış, çıkarlarının devamını sağlamıştır.
• Kırım Savaşından sonra Rusya sıcak denizlere inmek için başka bir yol arayarak Balkanlarda PANSLAVİZM politikasına ağırlık vermiştir.
• Osmanlı Devleti savaşı kazanmasına rağmen, anlaşmanın Karadeniz ile ilgili maddesi ve Islahat yapma zorunluluğu, anlaşmanın olumsuz yönleridir.

Kırım Savaşının Önemi:

1. Avrupalılar ilk defa Kırım savaşında Osmanlı Devletine tam destek verdiler.
2. Osmanlı Devleti İlk defa dış borç aldı.
3. Osmanlı Donanması 4. kez Sinopta yakıldı. (İnebahtı,Çeşme,Navarin ve Sinop)
4. Osmanlı Devleti Islahat Fermanını yayınladı.

ISLAHAT FERMANI (1856)

Dış Gelişme: Kırım Savaşı
Padişah: Abdülmecid

Islahat Fermanı, Paris Anlaşması görüşmeleri sürerken ilan edilmiştir (1856). Bu fermanla ilgili bir madde Paris Anlaşmasında da yer almıştır.

Islahat Fermanının Ortaya Çıkışı

Islahat Fermanı, kaynağını ve ortaya çıkış nedenini yabancı devletlerden almaktadır. Bu fermanın esasları Fransa'nın ısrarı ile Avusturya, İngiltere ve Fransa tarafından belirlenmiştir. Osmanlı Devleti, Paris Antlaşması şartlarını lehine çevirmek için bu fermanı ilan etmiştir.

Islahat Fermanının Maddeleri

1. Din ve mezhep hürriyeti sağlanarak azınlıklara okul, kilise ve hastane açma hakkı verilecek.
2. Azınlık ve yabancılara küçük düşürücü sözler söylenmeyecek.
3. Azınlıklar da bütün devlet memurluklarına girebilecek.
4. Askerlik işleri yeniden düzenlenecek, azınlıklardan askerlik için bedel kabul edilecek.
5. Vergi sistemi yeniden düzenlenecek, iltizam usulü kaldırılacak.
6. Mahkemelerde herkes inancına göre yemin edecek, karma mahkemeler kurulacak.

Açıklama

Islahat Fermanı, Müslümanlar ile Hristiyanlar arasında eşitlik sağlamayı amaçlayan bir belgedir.

ABDÜLAZİZ DÖNEMİ(1861-1876)

Balkanlarda Panslavizm ve İsyanlar

Rusya'nın Balkanlarda panslavizm idealini yaymaya başlamasıyla Sırp, Karadağ, Bosna-Hersek, Romen (Eflak-Boğdan) ve Bulgar isyanları ortaya çıkmıştır. Bu durum, 'Balkan Bunalımı'na zemin hazırlamıştır.

Girit'teki Rum Ayaklanması

Girit'teki Rumlar ayaklanarak Yunanistan'a bağlanmak istediler. Avrupalıların duruma müdahalesiyle Osmanlı Devleti, Halepa Fermanı'nı ilan etmiş ve Giritlilere vergi muafiyeti getirilmiştir.

Süveyş Kanalı'nın Açılması

Mısır Hidivi (valisi) İsmail Paşa'nın gayretleri ve Fransa'nın desteğiyle 1869'da Süveyş Kanalı açılmıştır. Bu sayede, coğrafi keşiflerle önemini yitiren Mısır ve Akdeniz yeniden canlanmıştır.

Not: Bu durum, Avrupalı devletlerin Mısır'a sahip olma arzusunu artırmıştır.

Sarayların İnşası

Beylerbeyi ve Çırağan sarayları yapılmıştır.

Berlin Memorandumu

Avrupalı Devletler, azınlıklarla ilgili ağır istek ve tehditlerden oluşan Berlin Memorandumu'nu ilan ettiler.

Avrupa'daki Siyasi Gelişmeler

İtalya (1870) ve Almanya (1871) siyasi birliklerini tamamlayarak önemli siyasi güçler olarak ortaya çıkmışlardır.

Abdülaziz'in Tahttan İndirilmesi

Abdülaziz, Genç Osmanlılar tarafından tahttan indirilmiş ve yerine V. Murat getirilmiştir. Abdülaziz tahttan indirildikten sonra Feriye Sarayı'nda hapis hayatı yaşamış ve burada damarları kesik halde bulunmuştur.

V.MURAT DÖNEMİ

V. Murat Abdülaziz'in tahttan indirilmesi sonucu padişah oldu.(1876) Ancak sağlığının yerinde olmadığı görüldü. Bu durum karşısında başta Mithat Paşa olmak üzere önde gelen devlet adamları V. Murat'ın yerine Meşrutiyeti ilan etme sözü veren II.Abdülhamit'i tahta çıkardılar.

II.ABDÜLHAMİT DÖNEMİ (1876-1909)

I.MEŞRUTİYETİN İLANI:(1876)

Padişah: II. Abdülhamit
İlanda Etkili Olan Grup: Jön Türkler (Genç Osmanlılar)
Savundukları Düşünce: Osmanlıcılık

Meşrutiyet Nedir: Krallık ya da padişahlıkla yönetilen ülkelerde kralın yanında bir meclisin (parlamento) bulunmasıdır.

Meşrutiyeti ilan etmeye söz veren Sultan II. Abdülhamit, verdiği sözü yerine getirerek Mithat ve Sait Paşaların hazırladığı Kanun-i Esasi'yi (anayasa) kabul ederek Meşrutiyeti ilan etmiştir (23 Aralık 1876).

Kanun-i Esasi'ye Göre:

• Osmanlı Meclisi, Ayan ve Mebusan meclislerinden oluşacaktı.
• Ayan Meclisi'ni padişah, Mebusan Meclisi'ni ise halk seçecekti (18 bin Yahudi bir, 107 bin Hristiyan bir, 133 bin Müslüman bir milletvekili seçecekti).
• Seçilen milletvekilleri 20 Mart 1877'de toplanarak çalışmalarına başlamıştır.

Rusların bazı tavizler istemesi üzerine Meclis, Rusya'ya karşı savaş ilanına karar vermiştir. Bu savaşta Osmanlı Devleti'nin büyük kayıplar vermesi üzerine Abdülhamit, Kanun-i Esasi'nin 113. maddesine dayanarak 14 Şubat 1878'de meclisi kapatmıştır. Böylece 'Birinci Meşrutiyet' sona ermiştir.

Not: I. Meşrutiyetle halk, ilk olarak dolaylı da olsa yönetime katılmıştır.

Not: I. Meşrutiyetin ilanını hızlandıran en önemli dış gelişme, 1876'da İstanbul'da toplanan Tersane Konferansı'nda Avrupalıların azınlıklarla ilgili isteklerine engel olunmak istenmesidir.

İSTANBUL (TERSANE) KONFERANSI (1876)

Rusya'nın panslavist politikasıyla Osmanlı Devleti üzerinde baskı kurmaya başlaması, İngiltere'nin çıkarlarına aykırıydı. Bu yüzden İngiltere, Balkan milletlerinin sorunlarına çözüm bulmak amacıyla İstanbul'da milletlerarası bir konferansın toplanmasını sağladı. Konferansa Osmanlı Devleti'nin yanı sıra İngiltere, Rusya, Fransa, Avusturya ve İtalya katıldı. İstanbul Konferansı çalışmalarına başladığı sırada Osmanlı Devleti, I. Meşrutiyeti ilan ederek konferansı etkisiz hale getirmeye çalıştı.

Not: Osmanlı Devleti, bu hareketiyle konferans kararları üzerinde olumlu bir etki yapmak amacındaydı. Çünkü meşrutiyet rejimi içinde Osmanlı vatandaşı olan Yahudi ve Hristiyanlar da Meclis-i Mebusana temsilci göndererek yönetime katılabilecek ve haklarını arayabileceklerdi. Bu yüzden Osmanlının Balkanlar'da ıslahat yapmasına artık gerek yoktu. Ancak Avrupa Devletleri bunu ciddiye almadılar ve konferansta aşağıdaki kararları aldılar.

Tersane Konferansı Kararları:

1. Sırbistan ve Karadağ'ın toprakları genişletilecek,
2. Bulgaristan ve Bosna-Hersek'e özerklik verilecek.

Osmanlı Devleti bu kararları kabul etmeyince konferans dağılmış ve daha sonra Londra'da tekrar bir araya gelen Avrupa Devletleri benzer kararlar alarak Osmanlı'nın bu kararlara uymasını istemişlerdir

OSMANLI-RUS SAVAŞI (93 HARBİ) (1877-1878)

Sebepleri:

1. İstanbul (Tersane) ve Londra Konferansı kararlarının Osmanlı tarafından kabul edilmemesi
2. Rusya'nın panslavist politikası ve sıcak denizlere inme çabası

Rusya, bu sebeplerden birincisini gerekçe göstererek Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti.

Savaş:

• Doğu Cephesi: Ruslar doğuda Erzurum'a kadar ilerlediler. Rus ordusu, Aziziye Tabyaları'nda Gazi Ahmet Muhtar Paşa tarafından durduruldu.
• Balkan Cephesi: Ruslar Tuna'yı aşıp Plevne önlerine geldiler. Plevne'de Gazi Osman Paşa önemli başarılar kazandı. Ancak daha sonra Plevne düştü. Ruslar Edirne'yi alarak Çatalca önlerine kadar geldiler. Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı. İki taraf arasında Ayestefanos (Yeşilköy) Antlaşması imzalandı.

AYESTEFANOS ANTLAŞMASI (3 MART 1878)

Maddeleri:

1. Sırbistan, Karadağ ve Romanya tam bağımsız olacak ve sınırları genişletilecek.
2. Büyük bir Bulgaristan Krallığı kurulacak.
3. Batum, Kars, Ardahan ve Doğu Beyazıt Rusya'ya verilecek.
4. Girit ve Ermenilerin oturduğu yerlerde ıslahat yapılacak.
5. Bosna-Hersek'e özerklik verilecek.
6. Teselya Yunanistan'a verilecek.
7. Osmanlı Rusya'ya 30 milyon altın savaş tazminatı ödeyecek.

Notlar:

• Bu anlaşma, Rusya'ya sıcak denizlere inme konusunda Balkan ve Doğu koridorunu açmıştır. Bu durum Avrupa devletlerinin tepkisine neden olmuş, Rusya yeni bir savaşı göze alamadığından Berlin'de bir kongre toplanmasını kabul etmiştir.
• Ayestefanos Antlaşması yürürlüğe girmemiş, bunun yerine Berlin Antlaşması imzalanmıştır.
• Osmanlı Devleti'nin imzalayıp uygulamaya koyamadığı iki antlaşma Ayestefanos ve Sevr'dir.

BERLİN ANTLAŞMASININ (1878)

Maddeleri:

1. Bulgar Krallığı'nın Üç Bölgeye Ayrılması:
   • Asıl Bulgaristan: Osmanlı Devleti'ne vergi veren bir prenslik haline getirildi.
   • Makedonya: Islahat yapılmak şartıyla Osmanlı'ya bırakıldı.
   • Doğu Rumeli: Osmanlı'ya bağlı kalacak, ancak Hristiyan bir vali tarafından yönetilecek.
2. Sırbistan, Romanya ve Karadağ bağımsız olacak.
3. Bosna-Hersek: Osmanlı toprağı sayılacak, yönetimi geçici olarak Avusturya'ya bırakılacak.
4. Kars, Ardahan ve Batum Rusya'ya, Doğu Beyazıt Osmanlı'ya verilecek.
5. Teselya Yunanistan'a verilecek.
6. Ermenilerin oturduğu yerlerde ve Girit Adası'nda ıslahatlar yapılacak.
7. Osmanlı Rusya'ya 60 milyon altın savaş tazminatı verecek.

Önemi:

1. Osmanlı'nın Dağılma Süreci Hızlandı: Bu antlaşma ile Osmanlı'nın parçalanma süreci hız kazandı.
2. İngiltere'nin Osmanlı Topraklarının Parçalanmasına Katılımı: İngiltere, Osmanlı topraklarının bölünmesine dahil oldu. Bu durum, Osmanlı'nın dış politikasında İngiltere'den boşalan yeri Almanya'nın almasına yol açtı.
3. Ermeni Meselesi: Ermeni meselesi ilk defa uluslararası bir antlaşmada yer aldı. Bu mesele, Ermenilerin değil, Osmanlı'yı parçalamak isteyen devletlerin meselesi olarak ortaya çıktı. Berlin Antlaşması, Ermeni Meselesi'nin başlangıcı olarak kabul edilmektedir.
4. Osmanlı'nın 19. Yüzyılda En Çok Toprak Kaybettiği Antlaşma: Berlin Antlaşması, Osmanlı'nın 19. yüzyılda en fazla toprak kaybettiği antlaşmadır.
5. En Karlı Çıkan Ülkeler: Anlaşmadan en karlı çıkan ülkeler, Bosna-Hersek üzerinde haklar elde eden Avusturya ve Kıbrıs'ı üs olarak alan İngiltere'dir.

Berlin Antlaşması Sonrası Gelişmeler:

1. Kıbrıs'ın İngilizlere Üs Olarak Verilmesi (1878):

   • Berlin Kongresi sırasında, Osmanlı'nın çıkarlarını savunması karşılığında İngiltere'ye Kıbrıs'ta üs kurma sözü verilmişti. Antlaşmadan sonra Kıbrıs üs olarak İngilizlere verildi.
   • Not: İngiltere böylelikle Süveyş Kanalı'nı kontrol etme imkanına kavuştu. Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na girmesiyle İngiltere, Kıbrıs'ı topraklarına kattığını açıkladı.

2. Düyun-u Umumiye İdaresinin Kurulması (1881):

   • Osmanlı Devleti, dış borç ve faizlerini ödeyemeyince alacaklı devletler bu idareyi kurdu. Bu idare, dış borçları doğrudan toplamak suretiyle kurulan yabancı bir mali kontroldü ve Osmanlı Devleti'nin ekonomik bağımsızlığına gölge düşürdü.

3. Tunus'un Fransızlar Tarafından İşgali (1881):

   • Fransa, Tunus'u işgal etti ve Osmanlı Devleti sadece protesto edebildi. (Fransa, 1830 yılında da Cezayir'i işgal etmişti.)

4. Mısır'ın İngilizler Tarafından İşgali (1882):

   • İngilizler, Süveyş Kanalı'nın açılmasıyla önemi daha da artan Mısır'ı 1882'de işgal ettiler.

5. Doğu Rumeli'nin Bulgar Prensliği ile Birleşmesi (1885):

   • Doğu Rumeli Bulgarlarının Bulgar Prensliği ile birleşmek için ayaklanmaları sonucu yapılan görüşmelerde Osmanlı Devleti bu bölgenin Bulgar Prensliği'ne bağlanmasını kabul etti.

6. Girit Sorunu ve Osmanlı-Yunan Savaşı (1897):

   • Yunanistan'ın Girit'in iç işlerine karışması ve burada çıkan ayaklanmayı desteklemesi sonucu Osmanlı-Yunan savaşı çıktı.
   • Dömeke Meydan Savaşı'nı kazanan Osmanlı kuvvetlerine Atina yolu açıldı. Ancak Avrupa Devletlerinin müdahale etmesi üzerine İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre Girit'e özerklik verildi ve yönetimi Yunanlı bir prense verildi.
     
     Not: Bu antlaşma ile Girit'in yönetimi Osmanlı'dan çıkmış, II. Meşrutiyet sırasında Girit Yunanistan tarafından işgal edilmiş, Balkan Savaşı sonucu imzalanan Atina Antlaşmasıyla da Girit'in Yunanistan'a ait olduğu kabul edilmiştir.

7. Bosna-Hersek'in Avusturya'ya Bağlanması (1908):

   • Berlin Antlaşmasında Bosna-Hersek'in yönetimi geçici olarak Avusturya'ya bırakılmıştı. II. Meşrutiyetin ilanı sırasında Avusturya, Bosna-Hersek'i topraklarına kattığını açıkladı. Osmanlı bu durumu kabul etmek zorunda kaldı.

8. Bulgaristan'ın Bağımsızlığını Kazanması (1908):

   • II. Meşrutiyetin ilanı ile oluşan karışıklıklardan yararlanan Bulgarlar bağımsızlıklarını ilan ettiler. Rusya'nın araya girmesiyle Osmanlı Devleti bu durumu kabul etmek zorunda kaldı.

9. II. Meşrutiyet'in İlanı (1908):

   • Padişah: II. Abdülhamit
   • İlanında Etkili Olan Grup: İttihat ve Terakki
   • Savunulan Düşünce: Türkçülük
   • 14 Şubat 1878'de Sultan Abdülhamit'in meclisi kapatmasıyla şahsi idare dönemi başlamış ve 1908 yılına kadar 30 yıl sürmüştür. Bu dönem içinde Sultan Abdülhamit'e karşı olanlar, meşrutiyeti yeniden ilan etmek amacıyla bir takım cemiyetler kurmuşlardır. Bu cemiyetler içinde en önemlisi İttihat ve Terakki Cemiyeti'dir. Selanik'te İttihat ve Terakki yanlısı subayların ayaklanması sonucu II. Abdülhamit meşrutiyeti tekrar ilan etmiştir (1908).
   • II. Meşrutiyetin ilanı sorunları çözmeye yetmedi. İçte ve dışta yeni sorunlar çıktı. Bu dönemde kurulan siyasi partilerin mevcudiyeti partizan çekişmeleri yarattı.

10. 31 Mart Olayı (13 Nisan 1909):

    • İstanbul'da Avcı Taburları'nın başlattığı meşrutiyet karşıtı ayaklanmadır.
    • Sonuçları:
      • Mahmut Şevket Paşa komutasındaki Hareket Ordusu İstanbul'a gelerek ayaklanmayı bastırmıştır. (M. Kemal bu orduda Kolağasıdır.)
      • II. Abdülhamit tahttan indirilmiştir. Yerine V. Mehmet Reşat padişahlığa getirilmiştir.
      • Kanun-i Esasi'nin bazı maddeleri değiştirilmiştir.

Not: II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesiyle Osmanlı Devleti yönetiminde İttihat ve Terakki dönemi başlamış, bu dönem 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'na kadar sürmüştür. Bu geçen 9 yıl içinde Osmanlı Devleti Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya Savaşlarını yaşamış ve çok ağır yenilgiler almıştır.

I. ve II. Meşrutiyet Dönemi Fikir Akımları:

1. Osmanlıcılık:

   • Tanzimat döneminin sonlarına doğru bazı Osmanlı aydınları, Genç Osmanlılar adıyla bir cemiyet kurdular. Bunların amacı, Fransız İhtilali sonucu yayılan 'Milliyetçilik' akımının Osmanlı Devleti üzerinde etkisini kırmaktı. Dil, din ve ırk farkı gözetmeksizin herkesin eşit haklara sahip olmasını savunuyorlardı. Bu milletlere yönetimde temsil hakkı verilirse Osmanlı Devleti'nden ayrılmayacaklarını düşünüyorlardı.

2. İslamcılık (Panislamizm):

   • Genç Osmanlıların (Jön Türkler) Osmanlıcılık fikrine karşı II. Abdülhamit bu düşünceyi savunmuştur. Padişahın bunda iki amacı vardı:
     • Dar anlamda: İmparatorluğu korumak ve devam ettirmek.
     • Geniş anlamda: Hilafet çatısı altında dünya İslam birliğini sağlamaktı. Bu düşünceyi savunanlara göre din ile millet birdir. Hangi milletten olursa olsun Müslümanların halifenin etrafında birleşmesi gerekir.
   • Not: İslamcılık düşüncesi de Osmanlıcılık gibi Milliyetçilik akımı karşısında etkili olamamıştır. Bunun en açık kanıtı da I. Dünya Savaşı'nda Halifenin Cihad çağrısına Müslüman Arapların uymamasıdır.

3. Türkçülük:

   • İslamcılık ve Osmanlıcılık düşüncelerinin geçerli olduğu dönemlerde pek yaygınlaşamadı. Özellikle II. Meşrutiyet döneminde güç kazandı. Türkçülük düşüncesinin öncülerine göre devlet ancak dili, soyu ve ülküsü bir olan topluma dayanılarak sürdürülebilirdi. Türkçülük akımı Ziya Gökalp'in katkılarıyla ilmi bir içerik kazanmıştır.

4. Batıcılık:

   • İlk olarak askeri alanda başlayan batılılaşma hareketi, daha sonra devlet ve toplum hayatında da etkisini gösterdi.

V.MEHMET REŞAT DÖNEMİ (1909-1918)

TRABLUSGARP SAVAŞI (1911)

Açıklama:

yüzyılın başında Kuzey Afrika'da sadece Trablusgarp Osmanlı egemenliğinde kalmıştı. Cezayir ve Tunus'u Fransızlar, Mısır'ı ise İngilizler işgal etmişlerdi.

Sebep:

İtalya, gelişen sanayisi için hammadde ve pazar arayışındaydı. Bu nedenle Osmanlı'nın elindeki Trablusgarp'a asker çıkardı.

Savaş:

Osmanlı Devleti, Trablusgarp'a (Libya) karadan asker gönderemiyordu çünkü Mısır, İngilizlerin kontrolündeydi ve kara yolu bağlantısı kesilmişti. Osmanlı Donanması da İtalyan donanmasından zayıf olduğu için denizden müdahale edemedi. Bu nedenle, aralarında Mustafa Kemal (Atatürk) ve Enver Bey'in de bulunduğu gönüllü subaylar bölgeye giderek burada İtalyanlara karşı başarılı savaşlar yaptılar (Tobruk, Derne, Bingazi).

Trablusgarp'ı ele geçirmekte zorlanan İtalyanlar, Oniki Ada ve Rodos'u işgal ettiler. Bu sırada Balkan Savaşı patlak verince Osmanlı Devleti barış imzalamak zorunda kaldı.

Sonuç:

İtalyanlarla Uşi (Ouchy) Antlaşması imzalandı (1912).

Maddeleri:

1. Trablusgarp İtalya'ya verildi.
2. Oniki Ada ve Rodos geçici olarak İtalya'ya bırakıldı (Balkan Savaşı sırasında Yunanlıların eline geçmesin diye).

Not: İtalyanlar Balkan Savaşı'ndan sonra sözlerinde durmayarak adalardan çekilmediler. II. Dünya Savaşı'ndan sonra adalar Yunanistan'a geçti.

Uşi Antlaşması'nın Önemi:

Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti, Kuzey Afrika'daki son toprağını da kaybetti.

BALKAN SAVAŞLARI

Sebep:

Rusya'nın Panslavist politikası ve sıcak denizlere inme düşüncesi doğrultusunda Balkan Devletlerini Osmanlı'ya karşı kışkırtması.

Açıklama:

İngiltere, Osmanlı-Almanya yakınlaşmasından rahatsızlık duyuyordu çünkü Almanya hem Avrupa'nın güçlü bir devleti hem de İngiltere'nin sömürgelerine göz dikmiş bir tavır sergiliyordu. İngiltere, Almanya tehlikesine karşı daha zayıf olan Rusya'yı kullanmaya karar verdi. 1908 yılında Estonya'nın başkenti Reval'de yapılan görüşmelerden sonra İngiltere, Rusya'yı Balkan ve Osmanlı politikasında serbest bıraktı. Yani Rusya, boğazları ele geçirebilecek ve İngiltere buna ses çıkarmayacaktı. Bu fırsatı değerlendiren Ruslar, Balkan Devletlerini Osmanlı Devleti'ne karşı kışkırttılar.

I. BALKAN SAVAŞI

Savaş:

• Rusların kışkırtmasıyla Sırbistan, Yunanistan, Karadağ ve Bulgaristan aralarında anlaşarak Osmanlı Devleti'ne savaş açtılar.
• Osmanlı Ordusu'nun bir bölümü savaştan önce terhis edilmişti. Bu duruma bir de subaylar arasındaki siyasi çekişmeler eklenince Osmanlı Devleti bütün cephelerde yenildi.
• Makedonya, Batı Trakya, Edirne ve Kırklareli işgal edildi. Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti.

Not: Balkanlarda Osmanlı'dan ayrılarak bağımsız olan son devlet Arnavutluk'tur.

Sonuç:

Balkanların yeni haritasını belirlemek amacıyla Londra Konferansı toplandı (1912). Londra Konferansı'nda Osmanlı Devleti Midye-Enez çizgisinin batısında kalan topraklarını kaybetti (Makedonya, Batı Trakya, Edirne, Kırklareli). Ayrıca Bozcaada ve Gökçeada dışındaki bütün Ege adaları Yunanistan'a geçti.

II. BALKAN SAVAŞI

Sebep:

I. Balkan Savaşı'nda en çok toprağı Bulgaristan almıştı. Bu durumdan memnun olmayan Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve Romanya Bulgaristan'a savaş açtılar. Bu durumdan faydalanan Osmanlı Devleti de savaşa girerek Edirne ve Kırklareli'yi Bulgarlardan geri aldı.

Not: I. Balkan Savaşı Osmanlı Devleti'ne karşı, II. Balkan Savaşı ise Bulgaristan'a karşı yapılmıştır.

Sonuç:

Osmanlı Devleti, Bulgaristan ile İstanbul, Yunanistan ile Atina Antlaşmalarını imzaladı (1913).

Notlar:

• İstanbul ve Atina Antlaşmalarında Bulgaristan ve Yunanistan'da yaşayan Türklere 'Azınlık' statüsü verildi.
• Balkan Savaşlarından sonra Talat, Cemal ve Enver Paşaların devlet idaresindeki etkinliği arttı (Üç Paşa Devri).

I. DÜNYA SAVAŞI (1914-1918)

Sebepleri:

1. Ekonomik Sebepler:

   • Almanya ve İtalya'nın gelişen sanayileri için hammadde ve pazara ihtiyaç duymaları, bu nedenle İngiltere ve Fransa'nın sömürgelerine göz dikmeleri.

2. Siyasi Sebepler:

   • Fransa'nın 1871'de kaybettiği Alsas-Loren Bölgesi'ni Almanlardan geri almak istemesi.
   • Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Rusların Panslavist politikasından rahatsız olması.
   • Devletler arası gruplar: Savaştan önce yukarıdaki sebeplerden dolayı devletler birbirlerine karşı ittifaklar kurdular.

İTTİFAKLAR

Açıklama:

İtalya savaş başladıktan sonra grup değiştirerek İtilaf Devletleri'nin yanında savaşa katılmıştır.

Savaşın Çıkışı:

Avusturya-Macaristan Veliahdı Saraybosna'da bir Sırplı tarafından öldürüldü. Bunun üzerine Avusturya, Sırbistan'a savaş ilan etti. Rusya, Sırbistan'ın yanında yer aldı ve Fransa, Rusya'yı destekledi. Almanya ve İngiltere'nin de katılmasıyla savaş genişledi.

Osmanlı Devleti'nin Savaşa Girişi

Giriş Nedenleri:

İttihat ve Terakki'nin ileri gelenleri savaşı Almanya'nın kazanacağına inanıyorlardı. Onlara göre Osmanlı Devleti Almanya'nın yanında savaşa girerse Balkanlarda kaybettiği toprakların bir bölümünü geri alabilirdi. Bu nedenle Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalamışlardı.

Almanya'nın Osmanlı Devleti'ni Kendi Yanında Savaşa Çekmek İstemesinin Nedenleri:

1. Osmanlı Devleti'nin katılmasıyla savaş genişleyecek, Rus kuvvetlerinin bir kısmı Osmanlı cephelerine yollanacağından Almanya kendi cephelerinde rahatlayacaktı.
2. Osmanlı padişahının 'halife' sıfatıyla yapacağı bir 'cihad' çağrısı İngilizleri Müslüman sömürgelerinde zor durumda bırakacaktı.

Not: İngiliz ve Fransızlar, Osmanlı Devleti'nin Almanya'nın yanında savaşa girmesini istemiyorlardı. Çünkü cephelerin genişlemesini istemiyorlardı. Bu yüzden Osmanlı Devleti'ne savaşa girmemesi durumunda kapitülasyonları kaldırmayı önerdiler. Osmanlı Devleti ise tek taraflı olarak kapitülasyonları kaldırdığını ilan etti.

Savaşa Girişi:

İngilizlerden kaçan Goben ve Breslau isimli iki Alman gemisi Osmanlı'ya sığındı. Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını bildirerek teslim etmedi. Yavuz ve Midilli adı verilen bu gemiler Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını bombalayınca Osmanlı Devleti de savaşa girmiş oldu (1914).

Osmanlı Devleti'nin Savaştığı Cepheler:

1. Kafkas Cephesi:

   • Enver Paşa, Ruslarla Sarıkamış Muharebesi'ni yaptı. Erzurum, Erzincan, Muş, Bitlis ve Trabzon Rusların eline geçti. Ruslar, bölgedeki Ermenileri silahlandırarak Türk halkının üzerine sevk ettiler. Ancak Rusya, 1917'de Bolşevik İhtilali çıkınca bölgeden kuvvetlerini çekti. Rusya ile Brest-Litowsk Antlaşması imzalandı (1918). Buna göre Ruslar, 1878 Berlin Antlaşması ile aldıkları Kars, Ardahan ve Batum'u Türkiye'ye bıraktılar.

2. Çanakkale Cephesi:

   • Sebepleri:
     • Çanakkale'yi geçerek İstanbul'u almak, böylece Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmak.
     • Müttefikleri Rusya'ya ekonomik ve askeri yardımda bulunmak.
   • Sonuçları:
     • İtilaf Devletleri'nin denizden ve karadan taarruzları püskürtüldü.
     • Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakamadılar. Savaş uzadı.
     • Müttefikleri Rusya'ya askeri ve ekonomik yardımı götüremediler. Bu durum Rusya'da 1917 İhtilali'nin çıkmasına ve Rusya'nın savaştan çekilmesine yol açtı.
     • Mustafa Kemal Anafartalar, Conk Bayırı ve Arıburnu'nda kazandığı başarılarla tanındı.
     • Çanakkale Savaşları'nda iki taraf da çok sayıda insan kaybetti.

3. Kanal Cephesi:

   • Sebep: Süveyş Kanalı'nı ve ardından Mısır'ı alarak İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek amacıyla Almanya'nın isteği doğrultusunda Osmanlı askerinin saldırısı ile bu cephe açılmıştır.
   • Sonuç: İngilizler, isyancı Araplar sayesinde Türk ordusunu geri çekilmek zorunda bıraktı.

4. Irak Cephesi:

   • Sebep: İngilizler, hem Irak petrollerine sahip olmak hem de Rusya'ya karadan yardım ulaştırmak amacıyla Basra Körfezi'ne çıktılar.
   • Sonuç: Osmanlılar, Kutü'l Amare'de bazı başarılar elde ettilerse de daha sonra Musul'a çekilmek zorunda kaldılar.

5. Yemen-Hicaz Cephesi:

   • İsyancı Arap ve İngilizlere karşı savaşıldı.

6. Makedonya-Galiçya Cephesi:

   • Bu cephede müttefikimiz Avusturya ve Bulgaristan'la birlikte Rus ve Fransız kuvvetlerine karşı savaştık.

7. Suriye-Filistin Cephesi:

   • Kanal harekâtının bir devamı niteliğindedir. Bu cephede Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı'nı son olarak Mustafa Kemal Paşa yapmıştır.

I. Dünya Savaşı'nın Sona Ermesi:

Rusya'nın savaştan çekilmesiyle Avusturya-Macaristan, Almanya, Bulgaristan ve Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleri'ne karşı üstün duruma geldiyse de bu durum fazla uzun sürmedi. Almanya'nın İngiltere'ye silah ve hammadde taşıyan ABD gemilerine zarar vermesi üzerine ABD de Almanya'ya karşı savaşa girdi. Bu durum savaşın kaderini değiştirdi. Almanya batı cephelerinde çöktü. Almanya'nın yardımları ile ayakta duran Osmanlı ve Bulgar kuvvetleri zor durumda kaldılar. Sonunda İttifak Devletleri aşağıdaki barış antlaşmalarını imzalamak zorunda kaldılar:

I. Dünya Savaşı Sonucu İmzalanan Barış Antlaşmaları:

• Almanya ile: Versay
• Avusturya ile: Saint Germain (Sen Cermen)
• Macaristan ile: Trianon
• Bulgaristan ile: Nöyyi
• Osmanlı ile: Sevr