Aşık Halk Edebiyatı

 NAZIM ŞEKİLLERİ

 KOŞMA

• Sevgi, doğa, türlü acılar, insanlık, sevgi ve yiğitlik gibi bir türdür.
• 11’li hece ölçüsüyle söylenir.(6+5 ve 4+4+3).
• Nazım birimi dörtlüktür. (en az 3, en fazla12).
• Son dörtlükte ozanın adı yer alır.
• Kafiye düzeni abab, cccb, dddb....

şeklindedir.

Koşmalar konuları yönüyle kendi içinde de isimlendirilmiştir.

1. Güzelleme: Aşk, hasret, ayrılık, doğa sevgisi gibi lirik konuları işleyen koşmadır.
2. Taşlama: Bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk yönlerini eleştirmek amacıyla yazılan şiirlerdir.
3. Koçaklama: Coşkun ve yiğitçe bir üslupla savaş ve dövüşleri anlatan şiirlerdir;
4. Ağıt: Bir kişinin ölümünden duyulan acı ifade edilir.
   * Belli bir ezgi ile söylenir.

SEMAİ

• Hece ölçüsünün 8’li kalıbıyla söylenir.
• Koşma gibi kafiyelenir.
• En az 3, en fazla 5-6 dörtlükten oluşur.
• Kendine özgü bir ezgi vardır.
• Koşmada işlenen temaların ve konuların hepsi, semai de kullanılır.
• Koşmada ayrılan yönleri;bestesi ölçüsü ve dörtlük sayılır.
   

VARSAĞI

İlk olarak toroslarda yaşayan Varsak boyunda ozanlar tarafından kullanılmıştır.

• Kendine özgü bir bestesi vardır.
• Müziğinde ve sözlerinde meydan okuyan, babacan erkekçe bir hava duyulur.
• Hece ölçüsünün 8’li kalıbıyla söylenir.
• Diğer nazım şekillerinden farklı bre, behey, hey gibi ünlemlere yer verilmesidir.
• Hayattan ve talihten şikayet işlenir.

DESTAN

• Yiğitlik, savaş, deprem, yangın gibi toplumsal açıdan önemli konular işlediği bir türdür.
• Nazım birimi dörtlüktür.(En uzun 100 dörtlük olanları vardır.
• Genellikle 11’li hece ölçüsü ile yazılır.
• Kafiye örgüsü koşma ile aynıdır.
• Kayıkçı Kul Mustafa’nın Genç Osman Destanı ‘’en ünlüsüdür’’.

AŞIK EDEBİYATININ SANATÇILARI

KÖROĞLU

• 16.yy’li halk şairlerimizdendir.
• Bolu Bey’i ile yaptığı mücadele ile tanınır.
• Şiirleri arasında yiğitçe, coşkun bir seslenişle söylenmiş koçaklamaları önemli bir yer tutar.
• Aşk, tabiat gibi konuları işlediği şiirleri de vardır.
   

KARACAOĞLAN

• 17.yy halk şairidir.
• Bütün aşık edebiyatı şairlerini etkilemiştir. 
• Aşk ve tabiat şairidir.
• Dili sadedir arı ve duru bir Türkçe’dir.
• Şiirlerinde tasavvufa ve dini konulara yer vermemiştir.
• Şiirlerini hece ölçüsü ile yazmıştır.
   

GEVHERİ

• 17.yy sonu ve 18.yy başında yaşamıştır.
  Şiirden Şam’a, Arabistan’a gittiğini bir kaynaktan da Rumenli de bulunduğunu ve bir paşanın yanında katiplik yaptığını öğreniyoruz.
  Şiirlerinde divan edebiyatının etkisi vardır.
  Yer yer aruz ölçüsünü de kullanılmıştır.
  Şiirlerinde yabancı kelimelere ve divan edebiyatı mazmunlarına yer vermiştir.
   

SEYRANİ

• Kayseri’nin Develi kasabasında doğmuştur.
• İstanbul a gelmiş ancak devrin büyüklerini hicvettiği için, memleketine dönmek zorunda kalmıştır
• Hicivleriyle tanınır.
• Aruzlar da yazmakla birlikte asıl şöhretini hece ölçüsüyle bulmuştur.
   

DADALOĞLU

• Toroslardaki göçebe Türkmenlerin Avşar boyundan olan Dadaloğlu’nun hayatı hakkında fazla bilgimiz yoktur.
• Şiirlerinde yiğitçe bir sesleniş olduğu gibi içli söyleyiş de vardır.
• İçinde bulunduğu tarih ve toplum olaylarını şiirlerine yansıtmıştır.
   

ERZURUMLU EMRAH

Zamanın ünlü şairlerindendir.Asıl kişiliği hece ölçüsü ile yazdığı koşma ve semailerinde görülür.
 

AŞIK VEYSEL SATIROĞLU

• Sivas’ın Şarkışla ilçesinin Sivri alan köyünde doğmuştur.
• Çocukluğunda geçirdiği çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybetmiştir.
• İçli bir saz şairidir.
• Şiirlerinde insan, yurt, tabiat sevgisini dile getirmiştir.
• Ankara ve İstanbul radyolarında program yapmıştır.
• Ahmet Kudsi Tecer tarafından edebiyatımıza kazandırılmıştır.

Eserleri: Değişler, sazımdan sesler, dostlar beni hatırlasın.