Fiiller (Eylemler)

Pratik olarak ismi fiilden ayırmak için –me, –ma olumsuzluk ekini ya da –mak, –mek mastar ekini kullanırız. Eğer bir kelimenin sonuna –ma, –me olumsuzluk ekini ya da –mak, –mek mastar ekini getirebiliyorsak o kelime fiil demektir. Getiremiyorsak o kelime isim soylu bir kelimedir.

• Geldi – gelmedi,
  • gelmek
• Oturmuş – oturmamış,
  • oturmak
• Söylüyorum – söylemiyorum,
  • söylemek

Görüldüğü gibi yukarıdaki kelimelere –ma, –me ve –mak, –mek getirebilmekteyiz. Öyleyse bu kelimeler fiildir.

• Kitap – kitapma,
  • kitapmak

Yukarıdaki ‘kitap’ sözcüğüne ise bu ekleri getiremiyoruz. Öyleyse bu kelime isimdir.

Fiiller, anlattıkları hareketin niteliğine göre değişik özellikler gösterir. Bunları üç grupta inceleyebiliriz:

1. Kılış fiilleri
2. Durum fiilleri
3. Oluş fiilleri.

Bunları birbirinden ayırt etmek için pratik olarak şu bilgiyi kullanabiliriz:

Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’, ‘kimi’ sorularını sorabiliyorsak) kılış fiilidir.

• Kırmak,
• Atmak,
• Dikmek,
• İçmek,
• Ezmek,
• Delmek,
• Yolmak,
• Dizmek,
• ...

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiillere ‘neyi kırmak?, neyi atmak? …’ sorularını yöneltebiliyoruz.

Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir.

Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir.

• Sararmak,
• Yaşlanmak,
• Uzamak,
• Paslanmak,
• Büyümek,
• Solmak,
• Acıkmak,
• ...

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller geçişli olmadığı için kılış fiili olamaz. Bir hareket olmadığı için ve eylem öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için bu fiiller oluş fiilidir.

Fiil, öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir.

• Yürümek,
• Oturmak,
• Gitmek,
• Çıkmak,
• Ağlamak,
• ...

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller, bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir.

Not: Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir.

Fiilde Kip

Kipler, haber(bildirme) ve dilek (isteme) kipleri olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Haber Kipleri: Zaman eklerinin hepsine birden haber kipleri denir. Haber kipleri şunlardır:
   • Öğrenilen(duyulan) (miş’li) Geçmiş Zaman: Fiillere –miş, –mış, –muş, –müş ekleri getirilerek sağlanır. Bu eylemler daha çok başkasından duyulma, aktarılma anlamı taşırlar. Bazen de farkında olmadan yapılma bildirir.
     
     • Evleri yanmış. (başkasından duyma)
     • Seni sormuşlar. (başkasından duyma)
     • Aaa! çorabım kaçmış. (sonradan farkına varma)
     • Mutfakta elimi kesmişim. (sonradan farkında olma)
     • Bu solmuş elbiseleri giymemelisin. (sıfat fiil eki)
   • Görülen (di’li) Geçmiş Zaman: Eylemlere “dı, di, du, dü, tı, ti, tu, tü” ekleri getirilerek yapılır. Anlatan kişi harekete bizzat tanık olmuştur, eylemi görmüştür.
     • Evleri yandı.
     • Hep birlikte geziye gittik.
     • Sınavı kazanabileceğini söyledi.
     • Kalbim Ege’de kaldı.
     • Beraber yürüdük bu sahillerde.
     • Burada her zaman tanıdık insanlara rastlayabilirsiniz. (sıfat–fiil eki)
   • Şimdiki Zaman: Eyleme –yor eki getirilerek yapılır. Eylem ile anlatış aynı zamanda gerçekleşir.
     • Ders çalışıyorum.
     • Ne diyor?
     • Çocuklar yine kavga ediyor.
     • Bir soğuk yatakta büzülmekteyim.
     • Lütfen sessiz olun şu an ders çalışmaktayım.

Not: –makta, –mekte eki de fiile şimdiki zaman anlamı katar.

• • Geniş Zaman: Eylemlere –r, –ar, –er ekleri getirilerek yapılır.
    • Senden sana sığınırım.
    • Her sabah yürürüm.
    • Bu yolun sonu nereye çıkar?
    • Hep böyle güler yüzlü müsün? (sıfat–fiil eki)

Not: Geniş zamanın olumsuzu –mez, –maz’dır. Ancak birinci tekil ve birinci çoğul çekimlerde –me, –ma şeklini alır.

1. • • Gelmezsiniz ___ gelirsin
     • Gelmem ____ gelirim
   • Gelecek Zaman: Eylemlere –ecek, –acak eki getirilerek yapılır.
     • *Sana olan aşkımı haykıracağım.
     • *Gelecek de bir gün gelecek.
     • *Mektuba yazacak sözüm kalmadı.
     • *Okuyacak da adam olacak.
     • *Açacak nerede?
2. Dilek Kipleri: Fiilin gerçekleşmesini ya da gerçekleşmemesini dilek, istek, gereklilik veya emir kavramları içerisinde veren kiplerdir. Bunlar haber kipleri gibi belirli bir zaman anlamı taşımazlar.

• • Dilek–şart kipi: Fiillerin kök ya da gövdelerine –se, –sa eki getirilerek yapılır. Dilek– şart kipi cümleye bazen ‘şart(koşul)’ anlamı katarken bazen de ‘dilek’ anlamı katar.
    • Ah şu sınavı bir kazansam!
    • Sana olan duygularımı açıkça bir söyleyebilsem!
    • Çalışırsan kazanırsın. 
    • Yaramazlık yaparsan bir daha seni getirmem.
  • İstek kipi:Fiil kök ya da gövdelerine –e, –a, –ayım, –eyim, –alım, –elim getirilerek yapılır.
    • Sana duyduklarımı anlatayım
    • Seninle yine görüşelim. *Bunu böyle bilesin 
  • Gereklilik Kipi: Fiil kök ya da gövdelerine –meli, –malı getirilerek oluşturulur.
    • Bu deneme sınavında birinci olmalıyım. 
    • Bu sorunun bir çözüm yolu olmalı. 
    • Şimdiye eve varmış olmalı. (olasılık, ihtimal)
  • Emir Kipi:Eylemin gösterdiği hareketin emir biçiminde yapılması gerektiğini ifade eder. 
    • Söyle yanıma gelsin. (3. tekil kişi emir eki)
    • İçeri buyrunuz. (2. tekil kişi emir eki)
    • Lütfen işlerinizi iyi yapınız. (2. çoğul kişi emir eki)
    • Çeneni kapa. (2. tekil kişi emir eki)
    • Beni beklesinler (3. çoğul kişi emir eki)

Not: Emir ekleri ile şahıs eklerini birbiri ile karıştırmamak gerekir. Şahıs ekleri hiçbir zaman fiilin üzerine direkt olarak gelmez; ancak bir kip ekinden sonra gelebilir. Emir ekleri ise fiilin üzerine direkt olarak gelir.

• • • Geliyorsun, gitmelisin (şahıs eki)
    • Gelsin, gitsin (emir eki)

Fiillerde Birleşik Zaman

Fiillere kip eklerinden sonra –idi, –imiş, –ise ekeylemlerinden biri getirilerek yapılır. Kısacası, iki kip ekinin üst üste gelmesi durumudur. 

• Yüzüme bu türlü bakmayacaktın. (Gelecek zamanın hikayesi)
• Gözünden akan bir damla yağmur olsaydım. (Şart kipinin hikayesi)
• Sen de gelecekmişsin. (Gelecek zamanın rivayeti)
• Bunu daha önce yapmalıymışım. (Gereklilik kipinin rivayeti)
• Bu konuyu anlarsanız netleriniz de artar. (Geniş zamanın şartı)
• Gülüyorsam mutlu olduğumdan değildir. (Şimdiki zamanın şartı)
• Bu köyde iki genç yaşarmış. (Geniş zamanın rivayeti)

Fiillerde Anlam (Kip, Zaman) Kayması

Fiil çekimlerinde kullanılan kip ve zaman ekleri her zaman kendi anlamlarında kullanılmazlar. Bu ekler birbirlerinin yerlerine de geçebilir. İşte bir zaman kipi ya da bir dilek kipi başka bir kipin yerine kullanılmışsa burada bir zaman (anlam, kip) kayması var demektir. 

• Derslerime her hafta düzenli olarak çalışıyorum. 
• Arkadaşlar, bundan sonra daha yoğun bir şekilde çalışıyoruz. 
• Fatih, o yıllarda pek çok sefer yapar. 
• Soruları sonra çözersiniz. 
• Mektubu yarın alır. 
• Bütün bu soruları çözeceksin. 
• Eser Selçuklulardan kalma olacak. 
• Sabahları, erken kalkmayı seviyorum. 
• Allah’ım bize yardım et. 

Ek–Fiil (Ek–Eylem)

Ekfiil, "i" fiilidir ve tek başına bir anlamı yoktur. Ekfiilin iki temel görevi vardır:

1. İsim ve İsim Soyut Kelimeler
   • İsim ve isim soyut kelimelere gelerek bu kelimelerin cümlede yüklem olmasını sağlar. Örneğin:
     • O iyi bir öğrenciydi.
2. Çekimlenmiş Fiillere Gelerek Birleşik Zamanlı Fiiller Yapar
   • Çekimlenmiş fiillere "–imek" ekini getirerek birleşik zamanlı fiiller oluşturur. Örneğin:
     • Koşuyordum.

"–imek" Ekfiilinin Dört Basit Çekimi:

1. Bilinen Geçmiş Zaman (idi)

   • Çalışkandım (çalışkan idim), çalışkandın, çalışkandı, çalışkandık, çalışkandınız, çalışkandılar

2. Öğrenilen Geçmiş Zaman (imiş)

   • İşçiymişim (işçi imişim), işçiymişsin, işçiymiş, işçiymişiz, işçiymişsiniz, işçiymişler

3. Şart Kipi (ise)

   • Öğretmensem (öğretmen isem), öğretmensen, öğretmense, öğretmensek, öğretmenseniz, öğretmenseler

4. Geniş Zaman

   • Ekfiilin geniş zamanında “i” fiili günümüzde tamamen düşmüştür. Ekfiilin geniş zaman ekleri sadece isme gelir.
     • İyiyim, iyisin, iyi(dir), iyiyiz, iyisiniz, iyidirler
   • Ekfiilin olumsuzu “değil”dir. Ekfiili bulmak için isme “değil” eklenir.
     • Öğrenciyim –– öğrenci değilim.

Önemli Uyarı: Ekfiilin geniş zamanına şekilce benzeyen diğer eklerle karıştırılmamalıdır:

• Geliyorum (şahıs eki)
• Hastayım (ekfiilin geniş zamanı)
• Babam (iyelik eki)
• Babayım (ekfiilin geniş zamanı)
• Ölüm (Fiilden isim yapım eki)
• Benim kardeşim (tamlayan (ilgi) eki)
• Sen ne kadar güzelsin. (Ekfiilin geniş zamanı)
• Sen yine bana döneceksin. (şahıs eki)

Bu şekilde ekfiilin çeşitli kullanım ve çekimlerini anlamak dil bilgisi açısından önemlidir.

Yapılarına Göre Fiiller:

A) Basit Fiiller:

Basit fiiller, hiçbir yapım eki almamış fiillerdir. Fiil köklerine gelen çekim ekleri (zaman, şahıs) fiilin anlamını değiştirmediğinden böyle fiillere de basit fiil denir.

• Durmuş bir saat günde iki kez doğruyu gösterir.
• Güzel söz söyleyebilmek için güzel düşünmek gerekir.
• Dostluk bir şemsiyeye benzer. İnsan onları ancak kötü havalarda ister.
• İstediğim her şeyi yaptım; çünkü yapamayacağımı düşündüğüm şeyi istedim.
• Büyük adam büyük olduğunu; büyüklüğün küçüklük olduğunu bilir.

B) Türemiş (Gövde) Fiiller:

Türemiş fiiller, yapım eki almış fiillerdir. Türkçede fiil türetmenin iki yolu vardır:

1. İsim kök ya da gövdelerinden fiil türetme:

• güzel–leş, sarı–ar, ışıl–da, göz–le, az–al, ben–imse, ince–l, düz–el, su–sa, sivri–l, yaş–a, kan–a

2. Fiilden fiil türetme:

• sev–in, çık–ar, kız–ış, bak–ış, öl–dür, taşı–t, at–ıl, kan–dır, koş–tur

C) Birleşik Fiiller:

Birleşik fiiller, en az iki sözcüğün birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Üç grupta incelenir:

1) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller:

Anlam yönünden birleşip kaynaşmış bir isimle bir fiilin birleşmesiyle oluşur. Bu sözcüklerden biri ya da ikisi gerçek anlamını yitirir. Deyimlerin çoğu bu türe örnektir.

• Sen kimsin ki bana kafa tutuyorsun?
• Bu tehditlerinle gözümü korkutamazsın.
• Annemin yemekleri hoşuna gitti mi?
• Odasında kitaplarına göz atıyordu.
• Adama laf anlatmaktan dilimde tüy bitti.
• Konuşulanlara ben de kulak kabarttım.
• İş için yüzlerce kişi başvurmuştu.

2) Yardımcı Fiillerle Yapılan Birleşik Fiiller:

İsim soylu bir sözcüğün üzerine –et, –ol, –kıl, –eyle gibi yardımcı eylemler getirilerek yapılır.

• Seven bu gönül seni asla terk etmeyecek.
• Hayat uykuyla uyanıklık arasında raks eder.
• Bu usanç duyan gözlerim bir şeyde karar kıldı.
• Seyreyleyelim mehtabı yıldızların altında.

UYARI 1: Bu türle yapılan birleşik fiilin isim kısmında bir ünlü düşmesi ya da bir ünsüz türemesi varsa birleşik fiil bitişik yazılır.

• Akşamı seyredeyim senin bakışlarında.
• Benliğime hakim olur bir deli rüzgar.
• Bir gün yeniden bana döneceğini hissediyorum.
• Ama dönsen de seni asla affetmeyeceğim.
• Sabreden derviş muradına ermiş.

UYARI 2: Et–, ol– yardımcı eylemleri tek başına bir anlam taşıyorsa ve önündeki isimle kaynaşmamışsa kendi görevinde kullanılmış demektir yani asıl fiildir.

• Ben ettim sen etme.
• Köyümüzde şimdi kirazlar olmuştur.
• Elindeki gömlek ancak beş milyon lira eder.
• Boş zamanlarımda kütüphanede olurum.

3) Özel (Kurallı) Birleşik Fiiller:

İki fiilin birleşmesi yoluyla oluşur. Tamamı bitişik yazılır. Dört grupta incelenir:

1. Yeterlilik Fiili (fiil + ebil–):

Cümleye gücü yetme ve olasılık anlamı katar. Fiilin üzerine ebilmek getirilerek oluşturulur.

• Okula geç kalırsam öğretmenim kızabilir.
• Bu genç yaşımda ölebilirim.
• En güzel şiirlerimi söylemeden gidebilirim buralardan.
• Bir gece ansızın gelebilirim.
• Sevinçten kapında bayılabilirim.
• Sınıfı geçebilirim (g.y).

UYARI: Yeterlilik fiilinin olumsuzunda bil– fiili düşer. Fiilin üzerine –ama, –eme getirilerek yapılır.

• Yapabilirim à yapamam (yeterlilik birleşik fiilinin olumsuzu)
• Yaparım à yapmam (geniş zamanın olumsuzu)
• Görebilirsin à göremezsin (yeterlilik birleşik fiilinin olumsuzu)
• Atamam kendimi mavi denize dünya güzel. (atabilirim: yeterlilik birleşik fiilinin olumsuzu)

2. Tezlik Birleşik Fiili (fiil + iver–):

Cümleye tezlik ve çabukluk anlamı katar.

• Uzanıp tutuver elimi ne olur geri dön.
• Akşamın derin kızıllığında kayboluverdim.
• Uzanıverse gövdem taşlara boydan boya.
• Polisler kaçan hırsızı yakalayıverdi.
• Annesini görünce yanına koşuverdi.

NOT: Olumsuzluk eki –ma, –me asıl eylemden sonra gelirse önemsizlik, yardımcı fiil olan ver– den sonra gelirse olumsuz tezlik bildirir.

• Sen de o filmi görmeyiver. (önemsizlik)
• Her şeye maydanoz oluverme. (olumsuz tezlik)

3. Süreklilik Birleşik Fiili (fiil + edur, kal, gel):

Cümleye devam etme ve süreklilik anlamı katar.

• Bu hikaye yıllardır süregelir.
• Televizyonun karşısında uyuyakalmışım.
• Gidedursun turnalar, gurbet ellere.
• Listede ismimi göremeyince listeye bakakaldım.

4. Yaklaşma Fiili (fiil + eyaz):

Eylemin gerçekleşmesine çok az bir zaman kaldığını ifade eder. Az kalsın olacaktı anlamı verir.

• Kaldırımda yürürken düşeyazdım.
• Onu karşımda görünce korkudan öleyazdım.

Bu şekilde yapılarına göre fiillerin çeşitli türleri ve örnekleri incelenebilir.

Fiilde (Eylemde) Çatı

Nesnesine Göre Çatı (Nesne – Yüklem İlişkisi):

Nesnesine göre çatı, yüklemin nesne alıp almamasına göre değerlendirilir.

1) Geçişli ve Geçişsiz Fiiller:

Nesne alabilen fiiller geçişlidir. Pratik olarak bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiile "neyi, kimi" sorularını yöneltiriz, bu soruları yöneltebiliyorsak fiil geçişlidir, yöneltemiyorsak fiil geçişsizdir. Bir diğer yöntem ise şudur: Fiilin başına "onu" zamirini getirebiliyorsak fiil geçişlidir, getiremiyorsak fiil geçişsizdir.

• Seni duyuyorum. ("kimi duyuyorum?" ya da "onu duyuyorum") (geçişli)
• Beni anladığını biliyorum. ("neyi biliyorum? Ya da "onu biliyorum.) (geçişli)
• Lütfen otur. ("neyi otur? Ya da "onu otur") (geçişsiz)
• Kitabı verir misin? ("neyi verir misin?" ya da "onu verir misin?") (geçişli)
• Burası ne güzel kokuyor. ("neyi kokuyor?" ya da "onu kokuyor") (geçişsiz)
• Sonbaharda bitkiler ölür. ("neyi ölür? Ya da "onu ölür") (geçişsiz)
• Seni çok seviyorum. ("kimi seviyorum?" ya da "onu seviyorum") (geçişli)
• Bir bilinmezliğe doğru yürüyorum. ("neyi yürüyorum" ya da "onu yürüyorum") (geçişsiz)

Not: Bir fiilin geçişli olabilmesi için cümlede mutlaka nesne olması şart değildir. Cümlede nesne olmasa bile cümle geçişli olabilir. Önemli olan "neyi, kimi" sorularını sorup soramadığımızdır.

• Gördüm; ama söyleyemedim.

2) Oldurgan ve Ettirgen Çatılı Fiiller:

Geçişsiz bir fiilin üzerine "-r, -t, -tır" eklerinden birinin getirilerek fiilin geçişli yapılmasına "oldurgan" çatılı fiil denir. Geçişli bir fiilin üzerine "-r, -t, -tır" eklerinden biri getirilerek fiil yeniden geçişli yapılıyorsa o fiil "ettirgen" çatılı bir fiildir. Bu durumda eylemin geçişlilik derecesi arttırılmış olur ve bir başkasına yaptırma, ettirme anlamı katar.

• Adam öldü (geçişsiz) → Adamı öldürdü. (oldurgan)
• Günler zor geçiyor. (geçişsiz) → Günlerini zor geçiriyor. (oldurgan)
• Bu kitapları okudum (geçişli) → Bu kitapları okuttum. (ettirgen)
• Her şeyi kırdım (geçişli) → Her şeyi kırdırdım (ettirgen)
• Araba durdu. (geçişsiz) → Arabayı durdurdu (oldurgan)
• Yeni aldığım daireyi boyadım. (geçişli) → Yeni aldığım daireyi boyattım (ettirgen)
• Saçları uzamış (geçişsiz) → Saçlarını uzatmış (oldurgan)
• Kumaşı ölçüsüne göre kestim. (geçişli) → Kumaşı ölçüsüne göre kestirdim. (ettirgen)
• Her sabah koşarım. (geçişsiz) → Yıllarca bu topraklarda at koşturduk. (oldurgan)
• İşe başladım. (geçişsiz) → Dersleri başlattım. (oldurgan)

Öznesine Göre Çatı (Özne–Yüklem İlişkisi):

Öznenin yüklemle ilişkisi 4 grupta incelenir.

1) Etken Fiil ve Edilgen Fiiller:

Yüklem durumundaki fiilin gösterdiği işi doğrudan doğruya öznenin kendisi yapıyorsa fiil etken çatılı demektir. Yani fiilin gerçek öznesi varsa ve "-l, -n" çatı ekini almamışsa fiil etkendir. Bir fiil "-l, -n" çatı ekini almışsa ve eylemin kim tarafından yapıldığı belli değilse o fiil edilgendir. Edilgen fiillere "kim tarafından" sorusunu yönelttiğimizde cevap alamayız.

• Evi güzelce temizledi. (evi temizleyen kim? "o", gerçek öznesi var, o halde etkendir.)
• Ev temizlendi. (ev kim tarafından temizlendi? Cevap alamıyoruz, eylemi yapan belli değil o halde edilgen)
• Kadın, bulaşığı yıkadı. (bulaşık kim tarafından yıkandı? "kadın" eylemi yapan belli olduğu için etkendir)
• Bulaşık, yıkandı. (bulaşık kim tarafından yıkandı? Belli değil, cevap alamıyoruz, o halde edilgen)
• Polis, bu kişileri arıyor. (arayan kim? "polis" gerçek öznesi var, eylemi yapan belli öyleyse etkendir)
• Bu kişiler aranıyor. (arama eylemini yapan kim? Belli değil, o halde edilgen)
• Masaları kenara çekti. (masaları kenara çeken kim? "adam" eylemi yapan belli öyleyse etkendir)
• Masalar kenara çekildi. (masaları kenara çeken kim? Belli değil, o halde edilgen)
• Sınavın iptal edileceğini söyledi. (sınavın iptal edileceğini söyleyen kim? "o" gerçek öznesi vardır, etkendir)
• Sınavın iptal edileceği söylendi. (sınavın iptal edileceğini söyleyen kim? Belli değil, o halde edilgen)
• Ilık yaz akşamlarında şarkılar söylerdik. (şarkılar söyleyen kim? "biz" gerçek öznesi var, o halde etkendir)
• Ayrılık gecesini hiçbir zaman unutamadım. (unutamayan kim? "ben" gerçek öznesi var, o halde etkendir)
• En güzel şiirler gençliğin uykusuz gecelerinde yazılır. (yazma eylemini yapan kim? Belli değil, edilgendir)
• Çalındı umutların en güzeli benden. (edilgen)

2) Dönüşlü Fiiller:

Fiil kök ya da gövdelerine "-n, -l" çatı ekleri getirilerek yapılır. Dönüşlü eylemlerde özne işi bizzat kendisi yapar ve yaptığı işten de bizzat kendisi etkilenir. Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbiriyle karıştırılmamalıdır. İkisi de "-l, -n" çatı eki alır. Ancak edilgen çatılı fiillerin gerçek öznesi yokken dönüşlü çatılı fiillerin gerçek öznesi vardır. Ayrıca dönüşlü çatılı fiillerde "kendi kendine" anlamı vardır.

• Annem geleceğimi öğrenince çocuklar gibi sevindi.
• Kocası eve gelmeyince karısı meraklandı.
• Yüzmek için hemen soyundu.
• Çocuklar havuzda yıkandı.
• Bir Akdeniz kentinin tuz kokan sabahlarında uyanıyorum.
• Kız aynanın karşısında saatlerce süsleniyor.
• Kadın etrafa bakındı.
• Türk–Yunan ordusu Sakarya’da savaştı.
• Pehlivanlar er meydanında güreştiler.
• Onunla istemeye istemeye barıştım.
• Sonunda ona kavuştum.

3) İşteş Çatılı Fiiller:

Fiil, kök ya da gövdelerine "-ş, -leş" çatı ekleri getirilerek yapılır. İşteş eylemler, işin birden fazla özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını bildirir. İşteş çatılı fiillerde özne gerçektir.

• Sen sahilde üzgün beklerken öpüşür ay ile sular.
• Görünmez dallarda kuşlar ötüşür.
• Kuru güz yaprakları uçuşuyor rüzgarda.
• Onunla bir süre öylece bakıştık.
• Sazı ellerine alan aşıklar saatlerce atıştı.
• Onunla hemen her gün telefonlaşırım.
• Yolcular durakta bekleşiyordu.

4) Tümleç Yüklemler:

Fiil, kök ya da gövdelerine "-i, -in" çatı ekleri getirilerek yapılır. Tümleç yüklemler, fiilin tümleç durumundaki nesnesiyle birleşmesi sonucu oluşur. Bu çatıda özne, gerçek öznedir ve işi bizzat yapar.

• • Yarışmada elenme durumları söz konusu.
  • Ordu, savaşta yenilme tehlikesiyle karşı karşıyadır.
  • Öğrenciler, sınavda başarısız olma ihtimalini değerlendirdi.
  • Ekonomi, durgunluk dönemlerinde küçülme riski taşır.
  • Şarkıcı, sahnede başarılı olma çabası içindedir.